Góry od zawsze przyciągają tych, którzy szukają ucieczki od codzienności, miejskiego zgiełku i – jak wielu sądzi – rozmaitych zagrożeń czyhających w nizinnych lasach i łąkach. Wśród turystów panuje dość powszechne przekonanie, że wystarczy wspiąć się odpowiednio wysoko, by nie musieć martwić się kleszczami. Świeże, chłodne powietrze, skały, hale i widoki na szczyty – to środowisko wydaje się zupełnie inne niż podmokłe lasy czy zarośnięte trawą parki, które kojarzymy z siedliskami tych pajęczaków. Czy jednak to przekonanie ma pokrycie w rzeczywistości?

Odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Przez lata dane naukowe i obserwacje terenowe rzeczywiście wskazywały, że wyższe partie gór stanowią dla kleszczy środowisko nieprzyjazne – zbyt zimne, zbyt suche, z krótkim sezonem wegetacyjnym. Jednak świat się zmienia, a wraz z nim zmieniają się zasięgi i nawyki wielu organizmów, w tym właśnie kleszczy. To, co było prawdą kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu, dziś wymaga gruntownej weryfikacji.

Dlaczego warto zaktualizować swoją wiedzę przed każdą wyprawą

Turyści, którzy regularnie chodzą w góry, często bazują na informacjach zasłyszanych od znajomych lub zapamiętanych z dawnych poradników. Problem w tym, że wiedza o zasięgu kleszczy dezaktualizuje się szybciej, niż jesteśmy w stanie nadążyć. Zmiany klimatyczne, migracje dzikich zwierząt i coraz łagodniejsze zimy sprawiają, że granica, za którą pajęczaki rzekomo nie sięgają, przesuwa się z roku na rok coraz wyżej. Bagatelizowanie tego zjawiska może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Jeśli planujesz wyprawę w teren górski i chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak naprawdę wygląda zagrożenie kleszczami na różnych wysokościach, koniecznie zajrzyj na https://pogotowiekleszczowe.pl/artykuly/kleszcze-w-gorach-czy-na-wysokosci-jestesmy-bezpieczni/, gdzie znajdziesz szczegółowe omówienie tego zagadnienia. Poniżej znajdziesz natomiast wprowadzenie, które pozwoli Ci zrozumieć skalę problemu i odpowiednio przygotować się na spotkanie z górską przyrodą.

Skąd wzięło się przekonanie o bezpiecznych górach

Przez dekady obserwacje potwierdzały, że kleszcze preferują ciepłe, wilgotne i zacienione środowiska. Lasy liściaste, zarośla, wysokie trawy na nizinach – to ich naturalne siedlisko. W górach, szczególnie powyżej pewnej wysokości, warunki były zbyt surowe: niskie temperatury, długo zalegający śnieg, uboga roślinność i krótkie lato nie sprzyjały ani przeżyciu, ani rozmnażaniu się tych pajęczaków. Stąd przez lata funkcjonowało przekonanie, że wchodząc wyżej, zostawiamy problem kleszczy za sobą.

To przekonanie kształtowało zachowania turystów. Wielu z nich, ruszając na górski szlak, nie zabierało repelentów, nie zakładało odpowiedniego ubioru i nie sprawdzało ciała po powrocie. W końcu – po co, skoro w górach kleszczy nie ma? Tymczasem rzeczywistość zaczęła odbiegać od tego obrazu coraz bardziej.

Co napędza ekspansję kleszczy w górę

Ocieplenie klimatu to zjawisko, które bezpośrednio przekłada się na zasięg wielu gatunków, w tym kleszczy. Łagodniejsze zimy oznaczają wyższe wskaźniki przeżywalności, dłuższe sezony aktywności i możliwość zasiedlania terenów wcześniej niedostępnych. Do tego dochodzi rola dzikich zwierząt jako naturalnych przenosicieli – sarny, jelenie, dziki i gryzonie wędrujące po zboczach gór dosłownie „wnoszą” kleszcze na coraz wyższe wysokości, gdzie te mogą się zadomowić, jeśli tylko warunki na to pozwalają.

Efekt jest taki, że dzisiaj kleszcze spotykane są w miejscach, w których jeszcze niedawno nikt by ich nie szukał. Dane z różnych regionów Europy wskazują na wyraźne przesunięcie granicy ich występowania w górę – o kilkaset metrów w ciągu ostatnich dekad. To nie jest marginalny wyjątek, lecz obserwowany trend.

Co to oznacza dla turysty

Przede wszystkim jedno: nie możemy zakładać, że jakakolwiek wysokość gwarantuje nam pełne bezpieczeństwo. Ryzyko maleje wraz z wysokością i suchością terenu, ale nie znika zupełnie. Szczególną czujność warto zachować w miejscach takich jak:

• wysokie trawy i paprocie rosnące wzdłuż szlaków turystycznych
• skraje lasów i polany, gdzie spotykają się różne typy roślinności
• okolice potoków i wodopojów, gdzie wilgotność jest wyższa
• tropy i miejsca odpoczynku dzikich zwierząt
• zalesione doliny i niższe partie tras, gdzie warunki są dla kleszczy korzystniejsze

Nawet jeśli idziesz na szlak, który kojarzy Ci się z typowo górskim, skalistym terenem, zejście do doliny, przejście przez las czy odpoczynek w wysokiej trawie mogą wiązać się z kontaktem z kleszczem.

Przygotowanie to podstawa

Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednie przygotowanie znacząco zmniejsza ryzyko. Jasny, przylegający ubiór z długimi nogawkami i rękawami, repelenty, regularna kontrola ciała podczas i po wyprawie – to działania, które warto wdrożyć niezależnie od tego, na jaką wysokość się wybieramy. W plecaku warto mieć też przyrząd do usuwania kleszczy, bo w górach dostęp do pomocy medycznej bywa znacznie utrudniony.

Świadomość zagrożenia nie powinna odbierać przyjemności z górskich wędrówek. Góry są piękne i warto je eksplorować – ale z otwartymi oczami i aktualną wiedzą o tym, co może na nas czekać na szlaku. Wiedza to najlepsza forma ochrony, a jej zdobywanie warto zacząć jeszcze przed wyjściem z domu.